Politico: Τα πέντε βήματα για να γίνει η Ουκρανία μέλος της ΕΕ- Τα πολιτικά παιχνίδια για την ένταξη

Η Ευρωπαϊκή Ένωση ετοιμάζει ένα πρωτοφανές σχέδιο που θα μπορούσε να δώσει στην Ουκρανία μερική ιδιότητα μέλους ήδη από το επόμενο έτος, καθώς οι Βρυξέλλες επιδιώκουν να ενισχύσουν τη θέση της χώρας στην Ευρώπη και να την απομακρύνουν από τη Μόσχα, σύμφωνα με δέκα αξιωματούχους και διπλωμάτες.

Τέσσερα χρόνια μετά την πλήρη ρωσική εισβολή και με το Κίεβο να επιδιώκει την ένταξη στην ΕΕ το 2027 ως μέρος πιθανής ειρηνευτικής συμφωνίας με το Κρεμλίνο, η πρόταση σηματοδοτεί μια σημαντική αλλαγή στον τρόπο ένταξης νέων κρατών. Όπως αναφέρεται σε δημοσίευμα του POLITICO, το σχέδιο προβλέπει ότι η Ουκρανία θα αποκτήσει θέση στο τραπέζι της ΕΕ πριν ολοκληρώσει τις μεταρρυθμίσεις που απαιτούνται για πλήρη δικαιώματα μέλους.

Ο πρόεδρος της Ουκρανίας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, τόνισε ότι η διαδικασία είναι επείγουσα, προειδοποιώντας ότι η Ρωσία πιθανότατα θα προσπαθήσει να «σταματήσει την πορεία μας προς την ΕΕ». Όπως εξήγησε, η οριστικοποίηση μιας ημερομηνίας ένταξης το 2027 θα δώσει πολιτική και νομική βεβαιότητα, καθώς θα υπογραφεί από την Ουκρανία, την Ευρώπη, τις ΗΠΑ και τη Ρωσία.

Η ιδέα αυτή αντανακλά το σχέδιο πολλαπλών ταχυτήτων του Εμανουέλ Μακρόν, γνωστό ως «αντίστροφη διεύρυνση», σύμφωνα με αξιωματούχους της ΕΕ και διπλωμάτες. Ουσιαστικά, οι χώρες εισέρχονται στην Ένωση πριν εκπληρώσουν πλήρως τα κριτήρια ένταξης, αντί για το παραδοσιακό μοντέλο που απαιτεί πρώτα μεταρρυθμίσεις.

Στόχος της ΕΕ είναι να δώσει στο Κίεβο τον χρόνο να ολοκληρώσει τις μεταρρυθμίσεις σε δημοκρατικούς θεσμούς, δικαστικό και πολιτικό σύστημα, μειώνοντας παράλληλα τον κίνδυνο η Ουκρανία να χάσει την ελπίδα ένταξης και να στραφεί μακριά από τη Δύση. Ωστόσο, υπάρχουν εμπόδια, όπως η αντίθεση του Ούγγρου πρωθυπουργού Βίκτορ Όρμπαν.

Προετοιμασία της Ουκρανίας

Η ΕΕ παρέχει άτυπη καθοδήγηση στο Κίεβο για τις διαπραγματεύσεις σχετικά με τα νομικά «κλάστερ» ένταξης και έχει ήδη μοιραστεί πληροφορίες για τρία από τα έξι διαπραγματευτικά στάδια. Στο πλαίσιο συνάντησης υπουργών Ευρωπαϊκών Υποθέσεων στην Κύπρο τον Μάρτιο, η Ένωση σκοπεύει να ενημερώσει τους Ουκρανούς για περισσότερα στάδια, ώστε να ξεκινήσουν τις διαδικασίες.

Η αναπληρώτρια υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της Κύπρου, Μαριλένα Ραουνά, σημείωσε ότι η Ουκρανία επιταχύνει τις μεταρρυθμίσεις παρά τις δύσκολες συνθήκες του πολέμου. Ωστόσο, αξιωματούχοι της ΕΕ ξεκαθάρισαν ότι «δεν θα υπάρξουν συντομεύσεις»: η ένταξη αποφέρει οφέλη μόνο αν οι μεταρρυθμίσεις υλοποιούνται σωστά. Το Κίεβο δηλώνει έτοιμο να ολοκληρώσει τις απαιτούμενες εργασίες έως το 2027, ενώ θεωρεί την ένταξη στην ΕΕ ως εγγύηση ασφάλειας.

«Ομαλή» ένταξη στην ΕΕ

Κατά τη διάρκεια συνάντησης των κυβερνήσεων της ΕΕ με την πρόεδρο της Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, παρουσιάστηκαν διάφορα μοντέλα, μεταξύ των οποίων και η «αντίστροφη διεύρυνση». Η διαδικασία θα επιτρέπει σταδιακή απόκτηση δικαιωμάτων και υποχρεώσεων, χωρίς να χαμηλώνεται ο πήχης, αλλά στέλνοντας ισχυρό πολιτικό μήνυμα σε χώρες που αντιμετωπίζουν καθυστερήσεις λόγω πολέμου ή αντιστάσεων, όπως η Ουκρανία, η Μολδαβία και η Αλβανία.

Παρά την αρχική αντίθεση του Ζελένσκι για καθεστώς δεύτερης κατηγορίας, η Ουκρανία φαίνεται έτοιμη να αποδεχθεί μια προσωρινή μορφή συμμετοχής που θα καθορίζει την πορεία της προς την πλήρη ένταξη. Χώρες όπως η Αλβανία χαιρετίζουν την ιδέα, ενώ η Γερμανία ανησυχεί για υποσχέσεις που μπορεί να μην τηρηθούν σε χώρες που δεν είναι έτοιμες πλήρως.

Αντιπαράθεση με τον Όρμπαν

Η ένταξη της Ουκρανίας απαιτεί ομόφωνη έγκριση από τα 27 κράτη μέλη. Ο Ούγγρος πρωθυπουργός Βίκτορ Όρμπαν, ένθερμος αντίπαλος της ουκρανικής ένταξης, αποτελεί σημαντικό εμπόδιο. Η ΕΕ ελπίζει ότι οι επερχόμενες εκλογές στην Ουγγαρία μπορεί να φέρουν αλλαγή στάσης, αλλά εάν ο Όρμπαν επανεκλεγεί, η διαδικασία θα δυσχεράνει.

Η προσωπική αντιπάθεια μεταξύ Όρμπαν και Ζελένσκι επιδεινώνει την κατάσταση, με δημόσιες αντιπαραθέσεις και αμοιβαίες κατηγορίες που επηρεάζουν άμεσα τις σχέσεις των δύο χωρών με την ΕΕ.

Ο ρόλος του Τραμπ

Οι Ευρωπαίοι ηγέτες θεωρούν ότι ο Ντόναλντ Τραμπ, στενός σύμμαχος του Όρμπαν, θα μπορούσε να παίξει ρόλο στη διευκόλυνση μιας συμφωνίας ειρήνης μεταξύ Ουκρανίας και Ρωσίας. Μέσω αυτής της διαδικασίας, η Ουκρανία θα μπορούσε να προχωρήσει στην ένταξη στην ΕΕ έως το 2027, ενώ οι ΗΠΑ θα εγγυώνται ότι κανένας δεν θα παρεμποδίσει την εφαρμογή της συμφωνίας.

Αφαίρεση του δικαιώματος ψήφου της Ουγγαρίας ως έσχατο μέτρο

Εάν όλες οι προσπάθειες διαπραγμάτευσης αποτύχουν, η ΕΕ εξετάζει την εφαρμογή του άρθρου 7 της Συνθήκης, που επιτρέπει την αναστολή δικαιωμάτων κράτους μέλους, περιλαμβανομένων εκείνων που σχετίζονται με την ένταξη νέων χωρών. Πρόκειται για το πιο σοβαρό πολιτικό μέτρο που μπορεί να επιβάλει η Ένωση, αλλά προς το παρόν θεωρείται έσχατη λύση, δεδομένων των επικείμενων εκλογών στην Ουγγαρία.